18 augustus 2025 - Henk Hietbrink Martin Gardner Mathematische Kermis – Index Het Wereld Wiskunde Fonds verkoopt de leukste boeken. Wat dacht je van “De Mathematische Kermis” van Martin Gardner? We pikken er een paar stukjes uit. Ernst en Scherts Eerlijk een erfenis delen Driehoeksfaculteitgetal Drie punten op een Bol Twee hoeken en een zwaartepunt Vier Brieven en een Typmachine Oorringen Isometrisch Papier Martin Gardner heeft veel leuke wiskunde boeken geschreven. Soms kun je er een vinden bij het wereld wiskunde fonds. De “Mathematische Kermis” komt dit najaar op de veiling. Het heeft een indrukwekkend voorwoord. Beslist even lezen voordat het schooljaar begint. De beste manier om de belangstelling van de leerling te wekken is toch wel hem een intrigerend wiskundig spelletje voor te houden, of een puzzeltje, goocheltruc, grap, paradox, model, limerick of tientallen andere dingen die saaie leraren vermijden omdat ze niet ernstig genoeg lijken. Het is altijd leuk om een tweedehandsboek voor een prik goedkoop te bemachtigen, maar als je even denkt aan het doel van je Wereld Wiskunde Fonds, dan waarderen we het zeer als je royaal een extra gift overmaakt. In Euclides en op LeraarWiskunde kun je lezen wat er met je donatie gedaan wordt. Deze aflevering gaat over hoe Martin Gardner tegen het onderwijs aankijkt. Hoeveel een wiskundeleraar ook houdt van zijn vak, en hoe graag hij zijn kennis ook wil overdragen, hij staat altijd voor één haast onoverkomelijk probleem: hoe houdt hij zijn leerlingen wakker? De schrijver van een boek over wiskunde voor leken staat, hoezeer hij ook zijn best doet om technisch jargon te vermijden en zijn onderwerpen te laten aansluiten bij de interesse van de lezers, voor een vergelijkbaar probleem: hoe brengt hij de lezer ertoe om de bladzijden te blijven omslaan? De ‘Nieuwe Wiskunde‘ bleek geen soelaas te bieden. Het idee daarachter was om de leerlingen alleen het hoogstnodige vanbuiten te laten leren, en de nadruk te leggen op ‘waarom’ rekenregels werken. Helaas vonden de leerlingen de commutatieve, distributieve en associatieve wetten en de termen van de elementaire verzamelingenleer zelfs nog saaier dan de tafels van vermenigvuldiging. Middelmatige leraren die zelf met de nieuwe wiskunde worstelden, werden nog middelmatiger, en de arme leerlingen leerden bijna niets, behalve dan een terminologie die niemand anders gebruikte dan de pedagogen die haar hadden uitgedacht. Er werden een paar boeken geschreven waarin de nieuwe wiskunde voor volwassenen werd uitgelegd, maar die waren saaier dan de boeken over de oude wiskunde. Uiteindelijk kregen zelfs de leraren er genoeg van: het boek van Morris Kline, Why Johnny Can’t Add, gaf de genadeslag. Ik ben altijd van mening geweest dat een speelse benadering de beste manier is om wiskunde voor leerlingen en leken interessant te maken. Op hoger niveau, vooral daar waar de wiskunde wordt toegepast op praktische problemen, kan en moet ze doodernstig worden genomen. Maar op een lager niveau wordt geen enkele student gemotiveerd om bij voorbeeld gevorderde groepentheorie te leren door hem te vertellen hoe mooi en opwindend die theorie wel is, en zelfs nuttig als hij verder gaat in de deeltjesfysica. De beste manier om de belangstelling van de leerling te wekken is toch wel hem een intrigerend wiskundig spelletje voor te houden, of een puzzeltje, goocheltruc, grap, paradox, model, limerick of tientallen andere dingen die saaie leraren vermijden omdat ze niet ernstig genoeg lijken. Dat wil helemaal nog niet zeggen dat een leraar zijn leerlingen uitsluitend moet vermaken. En een boek voor leken waarin alleen maar puzzeltjes staan slaagt er evenmin in om iemand iets van de echte wiskunde bij te brengen. Het is duidelijk dat ernst en scherts elkaar moeten aanvullen. De scherts houdt de lezer alert; de ernst maakt het spel de moeite waard. Een dergelijke mengeling heb ik geprobeerd te geven in mijn columns in de Scientific American vanaf de eerste in het decembernummer van 1956. Tot nu toe zijn die columns gebundeld in zes boeken; dit is het zevende. Net als in de vorige bundels is de tekst ook hier herzien en aangevuld om hem actueel te houden en de onschatbare reacties van de lezers te verwerken. Het boek bestrijkt onderwerpen die even gevarieerd zijn als de voorstellingen, tenten en kramen van een rondreizende kermis. Ik hoop dat de lezer die dit bonte terrein doorwandelt van het luidruchtige vertier geniet, of hij nu een door de wol geverfd beroepswiskundige is of een nieuweling. Als dat het geval is, dan zal hij, als hij weer buiten de poorten staat, zich verbazen over de hoeveelheid serieuze wiskunde die hij heeft opgenomen zonder dat hij er moeite voor heeft hoeven doen. Martin Gardner, april 1975 Index: Wereld Wiskunde Fonds – Index Veiling: veiling.wereldwiskundefonds Actueel: Aanbod Over ons: Wereld Wiskunde Fonds Heb je boeken die je aan het Wereld Wiskunde Fonds wilt doneren, stuur dan een mailtje.
