Ontvangst met broodbuffet

13:25-13:30

Opening door Metha Kamminga (Voorzitter Werkgroep-hbo) en
Roel van Asselt (Werkgroeplid en dagvoorzitter)

13:30

Start eerste ronde

Probleemstelling van de aansluiting mbo-hbo Techniek en Economie

Inleiding vanuit de Werkgroep-hbo: 

Cijfermatige schets van uitvalpercentages.
De getallen van de uitval van mbo-ers en havisten ontlopen elkaar niet veel maar het is duidelijk dat er in het eerste jaar meer uitval is onder mbo-ers dan onder havisten.
Als belangrijkste reden voor studieuitval van mbo’ers wordt de verschraling van de voorkennis en de switch in de didactisch/pedagogische aanpak in het hbo gezien.
Ook de verwachtingen omtrent de inhoud van de hbo-studie en het beroep zijn vaak onbekend of niet realistisch.
Een peiling naar de mate van de lacunes in de voorkennis is daarom van belang; de conferentie wil daartoe dan ook aanzetten geven.
Zie de on line vragenlijst waar u van harte voor uitgenodigd wordt om deze in te vullen (5 minuten) ten behoeve van de veldraadpleging.

Inleiding van Monica Wijers (onderwijsontwikkelaar verbonden aan het Freudenthal instituut) over de stand van zaken m.b.t. de referentieniveau’s.

Inleiding van Marjo Jansen (senior beleidsmedewerker bij de directie BVE van het Ministerie van OCW) samen met Antoinette van Wanroij (coördinator bij het ministerie van OCW, directie beroepsonderwijs en volwasseneneducatie) over de beleidslijnen van directie BVE van OC&W over aansluiting mbo-hbo.

Presentatie met verwijzing maar het advies van de commissie Veerman.

Forumdiscussie met in het forum:

Arjen Schat (Manager Onderwijszaken/Jet-Net en Philips Human Resources Nederland)

Jos Reuling (Docent werktuigbouw HAN)

en twee studenten uit het hbo:

Maaike Kobesen NHL hogeschool en

Rob Walet HAN hogeschool.

 In het eerste discussieforum kwam duidelijk naar voren dat studenten van het mbo het extra moeilijk hebben om het gewenste wiskunde-niveau bij te spijkeren; het kost ze erg veel tijd. Student Rob Walet wist daar uit eigen ervaring van mee te praten en Maake Kobesen heeft het afgelopen jaar de studenten van de mbo-stroom geholpen met het maken van de verplichte sommen en heeft met eigen ogen kunnen zien dat de mbo-ers er zéér veel moeite mee hebben en er veel tijd mee kwijt zijn. Docent Jos Reuling kon beamen dat het niveau de laatste jaren wel degelijk achteruit is gegaan.
Arjen Schat (Philips) weet vanuit het bedrijfsleven dat er veel behoefte is aan hoger opgeleiden en dat een hoger kennisniveau bij hbo-ers zeer gewenst is. Tevens wijst hij op de verwachtingen en ambities die er leven omtrent het stimuleren van een Europese kennissamenleving, maar moeilijk realiseerbaar zijn als gedegen kennis achterblijft. 
De werkgroep verwijst nog even naar Kwaliteit als Opdracht zoals dat kortgeleden (aug. 2009) door de hbo-raad geformuleerd is en naar het laatste nieuwsbericht over de commissie Veerman (april 2010).

De vraag is of toelatingsexamens wel het juiste antwoord zijn op versterking van de doorstroom en kwalificatiewinst.

Verder is naar voren gekomen dat de cijfers die het ministerie presenteerde gebaseerd zijn op onderzoeken van een paar jaar geleden. Intussen zullen de eerste resultaten van het nieuwe curriculum van de havo naar verwachting een verbetering laten zien in de aansluiting en waarom zou er ook niet gewerkt worden aan de uitbreiding van de voorkennis op het mbo?

Verder zijn studenten met een havo-vooropleiding in feite veel meer wendbaar en gaan een andere richting op het hbo kiezen als ze in eerste instantie niet direct succesvol zijn; mbo-ers hebben in feite al voor hun richting gekozen en haken af als de drempel te hoog is.

Theepauze

15:30

Start tweede ronde

Hoe brengen we het mbo en het hbo-techniek en economie bij elkaar om de aansluiting zo goed mogelijk te laten verlopen.

Presentatie van Constant Raes over het doorlopende leertraject, zoals dat bij de HAN Hogeschool is opgezet.
Zij beschrijven de successen en de problemen waar ze mee te maken hebben. 

Presentatie van Jaap van Voorst (Directeur Institute for Business Administration Hogeschool Utrecht en portefeullehouder Propedeuse) over de overstap mbo-hbo Economie.

Schets van verdere ontwikkeling van de kennisbasis als start voor de curricula van de verschillende clusters van Techniek en Economie met mogelijkheden voor verdere discussie in een forum op de website van de NVvW.

Zie ook bij veldraadpleging.
  

Forumdiscussie over mogelijke oplossingen van het probleem.

Ted van Vilsteren (sectordirecteur Techniek en Informatica van het Graafschap College)
René Tönissen (Directeur instituut Built Environment HAN)
Jaap van Voorst (Instituutsdirecteur van het Institute for Business Administration Hogeschool Utrecht)

Joke Jansen is lid van het sectoraal adviescollege techniek van de HBO-raad en tevens voorzitter van de HBO-i stichting, het platform voor alle informatica-opleidingen in het hbo (zowel techniek als economie)

Ook in de tweede discussieronde was de inbreng uit de zaal zeer geanimeerd en ging het voornamelijk over de goede voorbeelden die er al zijn met betrekking tot de samenwerking tussen mbo- en hbo-instituten.
Jaap van Voorst van de hogeschool Utrecht kwam in ieder geval ook duidelijk tot de conclusie dat bij Economische richtingen ook een voorkennis van wiskunde wel degelijk gewenst is met het oog op de doorstroming.
Erg opvallend was het aantal studiebelastingsuren dat er bij de HAN besteed werd aan de mbo-hbo overgang. Het is een geweldige investering zoals Constant Raes uiteen heeft gezet.

Ted van Vilsteren benadrukte de noodzaak tot een goede, extra voorbereiding voor een hbo-studie op het mbo, maar gaf aan dat opname in het kwalificatiedossier en in de mbo-diplomering wettelijk niet mogelijk is. Voor deelgroepen bestaan geen onderscheidende diploma’s.  Vanuit de zaal (i.c. het Colo) werd dat bevestigd, hetgeen weer tot discussies leidde over de starheid van het systeem.
 

Joke Jansen bepleitte vooral een stevige regionale aanpak en een onderscheid in instroomprofielen wiskunde voor de verschillende hbo-domeinen! (Zie ook bij de veldraadpleging.)

Conclusies, afsluiting en borrel

Roel van Asselt kondigt aan dat er een veldraadpleging komt door middel van een on line vragenlijst op de site van de NVvW over de gewenste voorkennis en dat er gediscussieerd kan worden daarover in een speciaal daarvoor in het leven geroepen digitaal hbo-forum. (Dat is dus nu gerealiseerd: klik op de lins.)

Vanuit de zaal werd dat een sympatieke aanpak gevonden, maar legitimering en bestuurlijk draagvlak blijft onontbeerlijk. De werkgroep gaf aan daarvoor al plannen klaar te hebben liggen. Tevens werd gevraagd of de lerarenopleidingen niet ook betrokken kunnen worden bij de inventarisering van knelpunten, hetgeen werd toegezegd.
Alle aanwezigen (en andere experts) zullen worden betrokken bij deze veldraadpleging.

De inleiders en de medewerkers van het forum worden allen van harte bedankt en gaan naar huis met een breinkraker op minimaal hbo-niveau.

Ten slotte als iedereen bedankt is, krijgt Metha Kamminga een groot bos bloemen van het team: de Werkgroep-hbo. Het is namelijk haar laatste keer dat zij in het openbaar optreedt als voorzitter van de Werkgroep-hbo. Binnenkort wordt zij opgevolgd door Christiaan Boudri die haar het boeket overhandigt.

Daarna gaat het napraten beginnen.

Er werd nog door velen (ondanks het gevorderde uur op vrijdagmiddag) nageborreld, gediscussieerd en genetwerkt.

Marjo Jansen

Marjo Jansen is als senior beleidsmedewerker bij de directie BVE van het Ministerie van OCW intensief betrokken bij de beleidsontwikkeling op het gebied van taal en rekenen in het mbo.
Daarvoor was ze als adviseur bij het procesmanagement MBO2010 betrokken bij de kennisdeling tussen mbo-scholen over de implementatie van de kwalificatiedossiers.
Ze was bij MBO2010 gedetacheerd vanuit het Rotterdamse ROC Albeda College, waar ze als beleidsmedewerker werkte aan de kwaliteitszorg rond examenprocessen.

Presentatie met verwijzing maar het advies van de commissie Veerman.

Antoinette van Wanroij

Antoinette van Wanroij is als coördinator werkzaam bij het ministerie van OCW, directie beroepsonderwijs en volwasseneneducatie.
Zij houdt zich onder meer bezig met de thema's: aansluiting mbo - hbo, Associate degree, beroepspraktijkvorming en innovatie.
Hiervoor is werkzaam geweest bij de Onderwijsraad.

Presentatie met verwijzing maar het advies van de commissie Veerman.

René Tönissen

René Tönissen (1958) studeerde wiskunde aan de (toenmalige) Katholieke Universiteit van Nijmegen, en was gedurende 7 jaar wiskundeleraar op het Lindenholtcollege aldaar. Daarna gaf hij 7 jaar les aan de Hogere Informatica Opleiding van de Hogeschool van Amsterdam, in verschillende onderwerpen in de wiskunde en de software engineering.
In verschillende functies gaf hij daarna leiding aan het instituut voor informatica van de HvA.
Vanaf 2006 werkt hij bij de Hogeschool voor Arnhem en Nijmegen, aanvankelijk als Chief Information Officer, later als directeur van het instituut Built Environment.

Sergic Davidian (foto) en Constant Raes

Presentatie gehouden door Constant Raes

Sergic Davidian heeft veel te maken met Doorlopende Leerlijn-projecten (DOL-projecten).

In het jaar 2000 is door de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) samen met de regionale ROC’s een traject ingezet om te onderzoeken hoe de aansluiting mbo-hbo verbeterd kan worden.
Dit heeft geleid tot de notitie Een gezamenlijk beleidskader doorstroming mbo-hbo van regionale ROC’s en de HAN.
In deze notitie werd een beleidskader en een plan van aanpak vastgesteld waarbij het ontwerpen van Geïntegreerde Longitudinale Leerwegen (GLL) centraal werd gesteld.
Per sector/domein werden vervolgens één of  meerdere Doorlopende Leerlijn-projecten gestart waarin de diverse werkgroepen zich inzetten om deze leerlijn te ontwerpen en in te voeren.
Bij al deze projecten werd/wordt toegewerkt naar zowel een inhoudelijke/onderwijskundige doorlopende leerlijn als een doorlopende studieloopbaanbegeleiding.
Doel van de Doorlopende Leerlijn-projecten:

- Het ontwerpen en aanbieden van een aantrekkelijke en zo mogelijk verkorte leerweg mbo-hbo, gericht op vergroting van een kansrijke deelname in het mbo en hbo.

- Het afstemmen van werkvormen en de omgang met betrekking tot de verschillende leerstijlen en een goede aansluiting van de vakinhouden, zodat er sprake is van een geïntegreerde longitudinale leerlijn.

- Het ontwikkelen van een infrastructuur vanuit het domein, die leidt tot een netwerk dat ook na de projectperiode stand kan houden en daarmee een goede basis vormt voor een vruchtbare en structurele samenwerking binnen de beroepskolom.

De naam van het geheel is DOLTEC (Doorlopende leerlijn Techniek).
Hierbinnen lopen twee projecten: DOLTENG als voorbereiding op Autotechniek, Elektrotechniek en werktuigbouwkunde, en DOLTEC als voorbereiding op studies rondom Built Environment .
Gedurende twee jaar wordt er gewerkt aan een betere aansluiting en aan studieduurverkorting voor niveau 4 doorstromers uit de sector Techniek naar de HAN.
Deelnemers aan dit project zijn: HAN, ROC Nijmegen, ROC Rijn IJssel, ROC Graafschap College,  ROC A12 en ROC de Leijgraaf.

Arjen Schat

ing. Arjen. W. Schat werkte na zijn studie elektrotechniek drie decennia in ontwerp-, productmanagement- en leidingegvende functies in de telecommunicatie bij Philips.
Na een aantal jaren als recruitment manager te hebben gewerkt, is hij nu Hoofd Onderwijszaken bij Philips, voor 90% bij Jet-Net, promotie van betatechniek in Nederland.

"...Van belang is een uitstekend technisch HBO onderwijs, waarbij het bedrijfsleven kan rekenen op een consistente kwaliteit en goed geborgde inhoud van het studieprogramma. In de jacht op studenten met allerlei marketing gereedschappen leidt knutselen aan instroomkwalificaties, invoering van mooi opgetuigde hype vakken en vermindering van stevige theoretische onderbouwing op zijn minst tot onduidelijkheid van de diplomawaarde en heeft het gevaar in zich van een sluipende niveau-erosie...."

 Monica Wijers

 Ted van Vilsteren

Ted van Vilsteren is sectordirecteur Techniek en Informatica van het Graafschap College en verantwoordelijk voor alle technische en ICT opleidingen daarvan.
Hij begon als leraar natuur- en scheikunde en informatica. Later werd hij opleidingsmanager bij de detailhandelsopleidingen en heeft hij de ICT-opleidingen van het Graafschap College opgezet.

"Leidend bij het inrichten van onze opleidingen is, naast het belang van de leerling, een nauwe aansluiting met het bedrijfsleven. De doorlopende leerlijn VMBO – MBO – HBO is hierbij onontbeerlijk. In nauwe samenwerking met het VMBO realiseren wij een hoge instroom in het technisch onderwijs. Iets waar in de industrieregio Achterhoek veel behoefte aan is. Van de BOL-4  leerlingen studeert ongeveer 60 % door op het HBO. Om te zorgen voor een goede aansluiting wordt nauw samengewerkt met de Hogeschool Arnhem Nijmegen."

 Jaap van Voorst

Binnen de Hogeschool Utrecht is Jaap van Voorst zijn loopbaan gestart als opleidingsmanager van de opleidingen Maatschappelijk Werk en Dienstverlening en daarna Sociaal Pedagogische Hulpverlening.
Na afronding van zijn MBA maakte hij de overstap van de faculteit Social Work naar de faculteit Economie en Management (inmiddels de Business School Utrecht) een faculteit met ongeveer 5600 studenten, waar 15 bachelors en 6 masteropleidingen worden aangeboden.
Momenteel is hij daar Instituutsdirecteur van het Institute for Business Administration.
Tevens is hij lid van het facultair managementteam waarin hij verantwoordelijk is voor de gemeenschappelijke propedeuse, diversiteit, marketing en communicatie en internationalisering.
Vanuit zijn verantwoordelijkheid voor de gemeenschappelijke propedeuse is hij betrokken bij de doorstoom vanuit vo en mbo.
Presentatie van Jaap van Voorst

 Joke Jansen

 Jos Reuling

Jos Reuling is via de route LTS-MTS-HTS-bedrijfsleven nu hoofddocent bij de HAN-Werktuigbouw te Arnhem. In het bedrijfdsleven is hij werkzaam geweest als constructeur, daarna hoofd-constructeur bij een werktuigbouwkundig ingenieursbureau. Hij heeft in die tijd allerlei machines ontwikkeld en voorstudies gedaan voor bedrijven. In april 2007 bij de HAN gestart als docent. Hij doceert zogenoemde 'koude werktuigbouw', wat in de praktijk neer komt op Werktuigonderdelen, mechanica, sterkteleer, materiaalkunde, productietechnologie, CAD tekenen, enzovoort.
Naast het docentschap heeft Jos nog een eigen technisch adviesbureau DiemTech voor fabricage en assemblage van technische inrichtingen.

 Maaike Kobesen

Maaike kobesen is tweedejaars bouwkundestudent aan de NHL Hogeschool te Leeuwarden.
Zij heeft als vooropleiding Havo met profiel Natuur en Techniek.
Vanwege haar speciale interesse voor Wiskunde is zij afgelopen semester assistente geweest bij de eerstejaars wiskundecursus van Built Environment van de NHL Hogeschool.
Zij heeft daarbij specifiek de studenten met vooropleiding MBO helpen begeleiden bij extra oefeningen met ondersteuning van het digitale toetssysteem Maple T.A..

 Rob Walet

Rob Walet is derdejaarstudent aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en momenteel is hij aan het afstuderen, met als specialisme machinebouw. Nadat hij de mavo had afgerond is hij via het MBO doorgestroomd naar het HBO. Ter voorbereiding op het HBO heeft hij een speciaal wiskunde doorstroom programma gevolg. Het niveau van het doorstroom programma was beduidend lager dan het niveau van de instaptoets. Om de wiskundige achterstand in te lopen heeft hij dan ook extra inspanning moeten verrichten waaronder het volgen van extra wiskundelessen.